Francuski rynek pracy nie jest popularny wśród Polaków
Francja nie jest najpopularniejszym kierunkiem wyjazdów Polaków poszukujących zatrudnienia zagranicą, jednak jako jedna z największych gospodarek Unii Europejskiej wciąż przyciąga uwagę potencjalnych zainteresowanych. Warto przyjrzeć się więc zasadom tam panującym, szczególnie w świetle ostatnich zmian we francuskim prawie pracy.
Jakie są podstawowe formy zatrudnienia na francuskim rynku pracy
Podstawową formą zatrudnienia na francuskim rynku pracy jest umowa o pracę na czas nieokreślony (85,5% wszystkich umów o pracę). Co ciekawe, przy zatrudnieniu na cały etat jest to też jedyna umowa, która nie wymaga formy pisemnej. Jeśli więc pracownik zatrudniony jest na czas określony lub na część etatu i nie otrzyma w odpowiednim momencie pisemnej umowy, może on teoretycznie ubiegać się o zamianę formy zatrudnienia na umowę na czas nieokreślony.
W praktyce nie jest to jednak takie proste, gdyż pracodawca powinien przekazać pracownikowi, zanim ten rozpocznie pracę, dokument zwany déclaration préalable à l’embauche, który potwierdza m. in. zgłoszenie pracownika do ubezpieczenia. Obowiązek wypełnienia tego dokumentu spoczywa na pracodawcy.
Drugą najczęstszą formą umowy o pracę jest umowa na czas określony. Można z niej skorzystać w kilku określonych przypadkach. Musi dotyczyć wykonywania konkretnego zadania w określonym czasie (prace w hotelarstwie, w gastronomii). Na jej podstawie można również zatrudniać uczniów w ramach praktyk lub określone kategorie pracowników (osoby bardzo młode lub starsze w ramach umów wspieranych przez Państwo).
W wielu przypadkach (choć nie dotyczy to np. prac sezonowych) pracownik otrzymuje dodatek za tymczasowość pracy w wysokości 10% wartości otrzymanych pensji. Jest on wypłacany jednorazowo, na koniec okresu zatrudnienia.
W prawie francuskim nie są znane takie formy pracy jak umowa zlecenie lub umowa o dzieło.
Siła francuskich związków zawodowych
W momencie kiedy firma postanawia zwolnić pracownika musi zaprosić go na rozmowę drogą pisemną informując o przedmiocie spotkania (w tym przypadku woli zwolnienia pracownika). Pracownik ma prawo udać się na takie spotkanie wraz z przedstawicielem związku zawodowego lub innym reprezentantem pracowników, może też się na nim w ogóle nie stawić.
Co ciekawe, jeśli pracownik zatrudniony był u danego pracodawcy co najmniej rok, w momencie zwolnienia z przyczyn leżących po jego stronie (jeśli nie jest to poważne lub ciężkie wykroczenie), przysługuje mu odprawa. W momencie utraty pracy, pracownik pod pewnymi warunkami ma prawo do zasiłku, który wynosi minimum 28 EUR dziennie, a część takiej pomocy może nadal być wypłacana jeśli pracownik pracuje na część etatu.
Warto wiedzieć, że we Francji duże znaczenie mają również układy zbiorowe, które często regulują warunki pracy w poszczególnych branżach.
Czas pracy we Francji
To czego najbardziej zazdroszczą Polacy Francuzom to 35. godzinny czas pracy. Rzeczywiście legalny czas pracy na cały etat to 35 godzin tygodniowo, 7 godzin dziennie, natomiast czas ten może być przedłużony do 10 godzin, a czasem nawet punktowo do 12 godzin jeśli ustalają to umowy zbiorowe. Oczywiście godziny pracy, które przekraczają 35 godzin są godzinami nadliczbowymi, płatnymi dodatkowo lub zwracanymi w formie dni wolnych.
Prawo wprowadzające 35 godzinny tydzień pracy istnieje od 2002 roku, natomiast nowością jest prawo do „odłączenia się” (droit à la déconnexion). Nowe przepisy, które weszły w życie 1 stycznia 2017 roku, mają zapewnić pracownikom „okres ochronny”, w którym będą mogli odciąć się od zadań służbowych, nie odbierać telefonów i nie sprawdzać maili. Pomimo braku jasnych wykładni i definicji, jak firma powinna realizować to prawo, wiele z nich już wdrożyło rozwiązania umożliwiające zachowanie równowagi między pracą, a odpoczynkiem, jak chociażby poprzez wyłączenie serwerów pocztowych między 18:15 a 7 rano każdego dnia.
Konta aktywności dla każdego pracownika
Inną nowością są indywidualne konta aktywności „compte personnel d’activité” (CPA) tworzone dla każdego pracownika. Jest to odpowiedź na zmieniający się rynek pracy, gdzie rzadko pracujemy w tym samym miejscu całe życie. CPA to miejsce w wirtualnej przestrzeni, gdzie będą przechowywane wszelkie informacje o zatrudnieniu, przebytych szkoleniach i karierze zawodowej pracownika. Zadaniem takiego konta będzie między innymi informowanie o możliwościach szkoleń (we Francji każda osoba ma zagwarantowaną rocznie ilość godzin szkoleń), wykonania bilansu kompetencji, zmianie ścieżki zawodowej lub też rozpoczęcia własnej działalności.
Przykłady gdzie Francuskie prawo pracy jest bardzo restrykcyjne
Francuskie prawo pracy jest prawem sprzyjającym pracownikowi, natomiast w pewnych obszarach jest ono dużo bardziej restrykcyjne niż prawo polskie. Dotyczy to w szczególności prawa do urlopu macierzyńskiego, który we Francji wynosi 16 tygodni, z czego część należy wykorzystać przed narodzeniem dziecka. Dopiero przy urodzeniu 3 dziecka okres ten zostaje wydłużony do 26 tygodni. Pracownika powracającego z urlopu macierzyńskiego nie można zwolnić przez okres 10 tygodni. Większość kobiet we Francji w krótkim czasie po urodzeniu dziecka wraca na rynek pracy. Warto jednak podkreślić, że istnieje tam wiele rozwiązań mających na celu ułatwienie kobiecie uzyskania opieki nad dzieckiem.
Francuski rynek pracy wciąż z wysokim bezrobociem
Mimo działań wymienionych powyżej, zmierzających do jak największej aktywizacji zawodowej, francuski rynek pozostaje rynkiem z dość dużym bezrobociem przekraczającym 9%. Francuski rząd stara się temu zaradzić przede wszystkim poprzez ułatwienia związane ze szkoleniami, możliwości przekwalifikowania oraz mobilnością zawodową. Działania te od kilku lat przynoszą stopniowe zmniejszanie się poziomu bezrobocia.
Nadia Bouacid
Dyrektor Centrum Rozwoju Biznesu
Francusko-Polska Izba Gospodarcza (CCIFP)
